CORONA VİRÜSÜN (COVİD 19) İŞLETMELER AÇISINDAN ORTAYA ÇIKARDIĞI RİSKLER
2020 yılı Ocak ayından bu yana dünyamız tüm insanlık için büyük bir tehlike arz eden bu virüse karşı yoğun bir mücadele vermektedir. PANDEMİ ( Bulaşıcı ) olarak ilan edilen salgının, ülke ekonomilerini olumsuz etkilediği ortadadır.
Özellikle küresel dünya ekonomisinde birbirine bütünleşmiş olan sektörlerin herhangi birisinde meydana gelen bir tıkanma, tüm sektördeki tedarik akışına etki edecektir. .
Bugün itibariyle gelinen aşamada, Seyahat, Ticaret, Turizm, Konaklama, Eğlence, Yiyecek, İçecek, Ulaşım, Eğitim ve finansal piyasalar başta olmak üzere hemen hemen bütün sektörlerde iş akışı tamamen durmuş ve günlük yaşamın tüm yönleri etkilenmiştir.
Şirketlerin çeşitli kriz dönemlerinde yaşadıkları krizden çıkabilmeleri için ihtiyaç duydukları alternatif senaryoları, kriz öncesi dönemlerde hazırlamaları hayat kurtarıcı bir hamle olacaktır.
Şirketler açısından farklı olasılıklara göre karşılaşma ihtimal olan riskler analiz edip bu riskler ve oluşması durumunda olası çözümler sıraladıkları bir kurumsal risk haritalamasını yapmalarında büyük fayda vardır.
Risk kelimesi Fransızca kökenli bir kavram olup, “RİSQUE” kelimesinden gelmektedir. Sözlük anlamı “bir zarara, bir kayba, bir tehlikeye yol açabilecek bir olayın ortaya çıkma olasılıktır.
Bu dönemde işletmeler için ortaya çıkacak riskleri Genel olarak Sekiz başlık altında toplayabiliriz.
- STRATEJK RSKLER;
Şirket Yönetimlerinde Genel ilke TANIMLAMA ve ÖLÇME değerlemeleri üzerine kuruludur. Tanımlamadığımız kavramları ölçemeyiz. Ölçemediğimiz kavramları da yönetemeyiz.
Bu nedenle, şirketlerin geleceğe hazırlanmasındaki en önemli unsurlardan olan strateji konusundaki riskleri tanımlayabilmek onları yönetebilmenin ilk adımı oluşturur.
CORONA Virüsü olarak adlandırılan COVİD 19 Salgın Hastalığı döneminde, ortaya çıkabilecek Stratejik riskleri de kendi içerisinde yedi farklı boyutta ele alabiliriz.
- Projelerin uygulanamamasından ortaya çıkacak risk,
- Müşteri kayıplarından ortaya çıkacak risk
- Yönetim Değişimi riski,
- Rakiplerin çalışma modeline ilişkin değişimle (İNOVASYON) yakalayacakları avantaj riski,
- Korona Virüsünün ortaya çıkardığı Durgunluk riski.
- YÖNETSEL RİSKLER;
Kriz dönemleri yöneticilerin karşısına aynı zamanda fırsat dönemleri olarak çıkabilir. Bu dönemlerde, Yönetsel Risk almak şirketlerin gelişim dinamiğidir. Ve bu dönemlerde yönetsel risk almak değişim isteğinin hiç şüphesiz ilk basamağıdır. Şirketlerin faaliyetleri ne olursa olsun, ne kadar ileride olurlarsa olsunlar, Değişen ve Gelişen Küresel Ekonomide, rakiplerin yapacakları atakları yakinen takip etmek ve onlardan ileride ataklar yapabilmek için mutlaka risk alınması gerekmektedir. Amaç Mükemmele ulaşmaksa mutlaka risk alınmalıdır.
“Kaplumbağaya bakın sadece risk aldığında ve kabuğundan başını çıkarttığında ilerleyebiliyor” der güzel ve özlü bir sözü. Büyümenin ve gelişmenin yolu cesur olmak ve risk almaktır.
“Hayatta en büyük risk, hiç risk almamaktır.”
- OPERASYONEL RİSKLER;
Bilişim altyapısından, insan hatasından, yönetimsel başarısızlıktan veya kurum dışı olaylardan kaynaklanabilen ve kurumun verdiği hizmetlerin yavaşlamasına, bozulmasına ya da sağlanamamasına yol açan risktir. Bu dönemde, telaşlanarak Küçülmek adına, Firma alt yapısı üzerinde yapılacak radikal değişiklikler, kriz sonrasında firmanın sunduğu hizmetlerin bozulmasına yol açacaktır.
- FİNANSAL RİSKLER;
Kısaca finansal risk, para ya da değerli varlıkları kaybetme riskidir. Finansal piyasalar bağlamında risk, bir kişinin alım satım ya da yatırım yaparken kaybedebileceği para miktarı olarak tanımlanabilir. Yani risk gerçek kayıp değil en nihayetinde kaybedilebilecek tutardır. Küresel dünya ekonomisinde çarkın işleyebilmesi için tüm sektörler birbirine bağlı olduğu için birisinde meydana gelen bir tıkanma tüm sektörleri tıkayacaktır.
Finansal riskin türleri
- Yatırım riski
- Piyasa riski
- Likidite riski
- Kredi riski
Devlet bu dönemde kurum ve kuruluşların en az ölçüde etkilenmesi için Kurumlar ve Finans merkezleri üzerinde bir takım yasal düzenlemelere gitmiştir. ( Ama ne yazık ki, TOBB Başkanı tarafından yapılmış olan açıklamalarda, Devlet tarafından getirilmiş düzenlemelerde özel Banka ve Finans Kuruluşların yeterli derecede küçük işletmelerin yanında olmadığı gerçeği göz önünde ırak tutulmamalıdır.)
- İNSAN KAYNAKLARI RİSKİ
Yine bu salgın döneminde, Şirketlerde İnsan Kaynakları ve Yasal Prosedürlerin doğru kurgulanmaması, uygulamaların yasal prosedürlere uygun yapılmaması nedeniyle şirketler önemli sorunlar ile karşılaşabileceklerdir.
Bunlar; özetle aşağıda ki başlıklar altında toplayabilmekteyiz.
- Organizasyon ve Görev tanımları riski: İş Kazası riskleri, verimsizlik, iş davaları riskleri, İK süreçlerinin doğru uygulanmaması sorunları yaşamaktadır.
- Yanlış personel seçim maliyeti: Personel seçiminin İK süreçleri geliştirmeden ve gerekli ön çalışmalar ve değerleme yapılmadan işe alınması halinde firmalar verimlilik kayıpları, yapılan işlemlerin tekrarlanması ve gereksiz ücret ödemeleri nedeniyle oluşan maliyetlere katlanmaktadır.
- İş Kazaları riskleri: Alınmayan tedbirler sonrası SGK tedavi giderleri, maluliyet aylıkları, Geçici İş Göremezlik ödemelerinin iadesi, İş sağlığı ve Güvenliği riskleri, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde ağırlaştırılmış idari cezaları ödenmesi( İş sağlığı tedbirleri alınmaması izlenmesi denetlenmemesi 15.650 TL) , tazminatlar Çalışma ve İş Kurumu denetimi, dava riskleri,
- Alt işveren çalıştırma ile ilgili riskler: % 5 Hazine yardımı kaybı, iş davaları kaybı, Alt işveren SGK ve personel borçlarının asıl işverenin tarafından ödemesi, iş Sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskler,
- Kıdem Tazminatı ve ihbar Tazminatı Riskleri: Zaman aşımı 10 yıl, Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı eksik hesaplanması, sosyal yardımların tazminat hesabına konmaması; ihbar tazminatı vergi kaçağı, personele kıdem tazminatı farkları ödenmesi, Çalışma ve İş Kurumu denetimi, dava riskleri,
- HUKUKİ RİSKLER:
Hukuksal süreçlere bağlı olarak kanun koyucu otorite tarafından getirilen yeni düzenleme, sorun bazlı sonuçlar sonrasında ortaya çıkan risklerdir. Hukuki Riskler, geniş anlamda, Yürürlükteki kanunlara, diğer hukuki düzenlemelere, etik kurallara, şirket içi politika ve yönetmelikler gibi tanımlı kurallara uyulmaması halinde karşılaşılabilecek yasal müeyyideler ile itibar, maddi vb. kayıpları ifade etmektedir. Salgın dönemi sonunda bir takım hukuksal sorunlarla karşı karşıya kalmamak için özellikle Şubat 2020-Mayıs 2020 ayları içerisinde çıkartılmış, çıkartılacak yasal mevzuatı yakinen takip etmek gerekmektedir.
- MARKA/İTİBAR YÖNETİMİ RİSKLERİ:
Bu dönem şirketler için marka değerini yitirme dönemi olarak da karşılarına çıkabilecektir. Şirketlerin, bu dönemi, unvan ve ticari markalarının etkin bir şekilde yönetilememesi sonucunda değer kaybetmesi veya çeşitli olayların sebep olduğu itibar zedelenmesi yüzünden ürün ve hizmetlerine olan talebin azalması ve müşteri, kâr ve rekabet gücünü kaybetmesine yol açacaktır.
- RAPORLAMA RİSKLERİ:
Kriz dönemlerinde Uzman ve Danışmanların yol göstericiliğine büyük ihtiyaç vardır. Bu dönemde, Mevzuata ve standartlara uygun olmayan hatalı beyanlar, davranışlar, yönetim raporlamalarında yeterli paylaşım yapılmaması, ana göstergelerin etkili ölçüm ve paylaşımlarının yapıl(a)maması, zamanlama ve detay açışından rapor kalitesinde eksiklikler kriz sonrası için telafi edilemeyecek sorunlara yol açabilecektir. 13.04.2020
Dr. İbrahim OĞUR
DETAM İş Hukuku Uzmanı
