İŞ KAZALARI, İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEKLERİ VE RAPORLAR İLE İLGİLİ OLARAK İŞVERENLERCE YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER

İş yerlerinde çalışan sigortalıların iş kazası geçirmeleri, hastalık ve analık halleri nedeniyle rapor alarak geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneğine hak kazanmaları üzerine işverenlerimizce yapılacak işlemlerde bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu nedenle, idari para cezası ile karşılaşmamak adına yapılan son düzenlemelerle ilgili olarak işverenlerimize aşağıdaki açıklamaların yapılmasında yarar görülmüştür.

İş kazalarının bildiriminde izlenecek yol:

Sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, işvereni tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya da en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde, e-sigorta ile veya doğrudan ya da posta yoluyla ilgili SGK ünitesine bildirim yapılmalıdır.

Sigortalıların, işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi de yine üç iş günüdür. Ancak bildirim yapılmasına engel durumlarının hekim raporu ile veya mücbir sebep olayının belgelenmesi şarttır.

Süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk :

Sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık halleri sonucu ilgililerin gelir ve ödenekleri Kurumca ödenir. Bu durumda,  Kurumca yapılan ve ileride yapılması gerekli bulunan her türlü masrafların tutarı ile gelir bağlanırsa bu gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri tutarı, 21 inci maddenin birinci fıkrasında yazılı sorumluluk halleri aranmaksızın, işverene ayrıca ödettirilir.  (5510:Md.23)

SSİY.nin 35 inci maddesine göre, Sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, 3 iş günü çinde bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin Kuruma yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.

Meslek hastalığının bildiriminde:

Bu durumun, öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene, Kurumca bu durum için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücû edilir. Meslek hastalığı ile ilgili bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık müfettişleri vasıtasıyla yaptırılabilir. (5510/14.md)

 Sigortalılara verilecek istirahatlar:

-İstirahat raporlarının sözleşmeli ya da sözleşmesiz sağlık hizmet sunucularında Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen hekimlerce düzenlenmesi şarttır. (Özel muayenehanelerden alınan raporlar, sağlık hizmet sunucusu kapsamına girmediği için geçerli olmamaktadır)

-Ayaktan tedavilerde sigortalıya tek hekim raporu ile bir defada en çok 10 gün istirahat verilebilir. Bakanlıkça yetki tanınan işyeri hekimi ise bir kerede en fazla 2 gün istirahat verebilir.

-İstirahat sonrasında kontrol muayenesi raporda belirtilmiş ise toplam süre yirmi günü geçmemek kaydıyla istirahat uzatılabilir. 20 günü aşan istirahat raporları sağlık kurulunca verilir. Sağlık kurulunun ilk vereceği istirahat süresi sigortalının tedavi altına alındığı tarihten başlamak üzere altı ayı geçemez. Tedaviye devam edilmesi hâlinde malûllük hâlinin önlenebileceği veya önemli oranda azaltılabileceği sağlık kurulu raporu ile tespit edilirse bu süre uzatılır. (SSİY: Md.39)

-Yurt dışında görevlendirilen sigortalılara bu ülkelerdeki tedavileri sonucu verilen istirahat raporlarının ilgili ülke mevzuatına uygun olduğunun ülkemiz dış temsilciliklerince onanması halinde, Kurumca yetkilendirilen hekim ve sağlık kurullarının onayı aranmaz

-Ülkemizin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri çerçevesinde akit ülke sigorta kurumu mevzuatına göre düzenlenen ve sözleşmenin uygulanmasına ilişkin formülerlerle Kuruma bildirilen istirahat raporları aynen kabul edilir.

-İstirahat raporlarında sigortalının çalışıp çalışamayacağı veya kontrol muayenesinin yapılıp yapılmayacağı hususu belirtilir. İstirahat raporunun bir nüshası işyerlerine ibraz edilmesi için sigortalılara verilmek, bir nüshası Kuruma gönderilmek üzere en az iki nüsha olarak düzenlenir.

-Kurumca yetkilendirilen tek hekim veya sağlık kurulu tarafından verilecek istirahatlar, örneği Kurumca belirlenen belge ile elektronik ortamda Kuruma gönderilir. Gönderilen bu belge işverence görüntülenebildiğinden, çalışılmadığına dair bildirimin Kuruma gönderilmesi için yapılan tebligat yerine geçer.

İş kazası veya meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar şunlardır:

  1. a) Sigortalıya, geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi,
  2. b) Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması,
  3. c) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması,
  4. d) Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi,
  5. e) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi,
  6. f) Analık sigortasından sigortalı kadına veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe emzirme ödeneği verilir. Emzirme ödeneği verilebilmesi için, doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması, (5510 16.md)

Geçici iş göremezlik ödeneği :

  1. a) İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,
  2. b) Hastalık sebebiyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için,
  3. c) Sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede çalışmadığı her gün için,

iş göremezlik ödeneği verilir.

-İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancının ½ si, ayaktan tedavilerde ise 2/3 üdür.

-Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir. (5510 18.md)

-Geçici iş göremezlik ödeneği, buna ilişkin belge veya bilgilerin Kuruma intikalini takip eden 7 iş günü içinde geçmiş süreler için sigortalıların kendilerine, vekillerine veya sigortalının banka hesap numarasına ya da PTT Bank Şubelerine ödenmesi hususunda Kurum yetkilidir. Ancak, on günü aşan istirahat sürelerinde ödemeler, asgari on günlük tutar kadar yapılır.

-2017 yılında yapılan düzenleme sonucunda, Sigortalının, hastalık ve analık sigortası bakımından geçici iş göremezlik ödeneği almasına esas istirahat raporu süresi içinde, sigortalılık halinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde, sigortalılığın sona erdiği tarihten sonra en fazla onuncu güne kadar geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

Ödeneğe esas günlük kazanç:

İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç; iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, meslek hastalığı veya hastalık halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 ayın son 3 ayına ilişkin SPEK toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır. (5510:17.md)

Sürekli iş göremezlik geliri:

– İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.

-Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, hesaplanan aylık kazancının % 70’i oranında gelir bağlanır. Sürekli kısmî iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine ödenir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı % 100 olarak uygulanır.

-Sigortalının sürekli iş göremezlik geliri;

  1. a) Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,
  2. b) Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait sağlık kurulu raporu tarihini,

takip eden ay başından başlar. (5510/19.md)

Hak sahiplerine gelir bağlanması, evlenme ve cenaze ödenekleri :

İş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerden dolayı ölen sigortalının hak sahiplerine, hesaplanacak aylık kazancının % 70’i gelir olarak bağlanır. (5510/20.md)

İş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık bakımından işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu:

  1. a) İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
  2. b) Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilen işlerde, bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması sonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir.
  3. c) İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere rücû edilir. (5510/21. md)

Raporların SGK sistemine girilmesi ve rapor paralarının ödenmesi:

Raporların, en geç raporun bittiği tarihi izleyen ayın 23 üne kadar sisteme girilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden dolayı istirahat raporu alan sigortalılara, SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneklerinin ödenebilmesi için bu sigortalıların raporlu oldukları günlerde çalışmadıklarına dair bildirimin işverenlerince yapılması gerekmektedir.

 İstirahatlı sigortalıların çalışmadıklarına dair bildirim nasıl yapılır?

-Raporlu olan sigortalıların işyerinde çalışmadıklarına dair bildirim; e-SGK modülünde yer alan  “Çalışılmadığına Dair Bildirim İşlemleri” ekranı vasıtasıyla yapılabildiği gibi, aylık prim hizmet belgesinde (e-Bildirgede) eksik gün nedeni olarak 01 (istirahat) kodunun seçilmesi halinde çalışmadıklarına dair bildirim girişleri de yapılmış kabul edilmektedirler.

-Diğer taraftan, SGK’nın 2016/21 sayılı Genelgesinde açıklandığı gibi, istirahatlı olan sigortalıların ay içinde istirahatlı olduğu günler dışında başka nedenlerden dolayı da çalışmadığı durumlarının olması durumunda e-Bildirgede “12-Birden Fazla” seçeneği işaretlendiği takdirde iş göremezlik ödeneklerinin ödenmesi mümkün olabilmektedir.

Aylık prim ve hizmet belgesinde “Çalışılmadığına Dair Bildirim” in yapılması:

-İstirahatlı olan sigortalılara istirahatlı oldukları sürelerin ücretleri ödenmemiş ise; istirahatlı olunan süreler için prim ödeme gün sayısı bildirilmemelidir. Bu süreler için e-Bildirgede eksik gün sayısı ve eksik gün nedeni 01– İstirahat kodu girildiği takdirde, “İstirahat Sürelerinde Çalışmadı” kutucuğu  işaretlensin veya işaretlenmesin çalışılmadığına dair bildiriminin yapıldığı kabul edilerek sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilmektedir.

-İstirahatlı olan sigortalıların istirahat süresi içinde çalışmamalarına rağmen ücretleri ödenmiş ise, bu kez istirahatlı olunan süreler için de sanki çalışmış gibi prim günü bildirilecek, ancak e-Bildirgede mutlaka “İstirahat Sürelerinde Çalışmadı” kutucuğu işaretlenecektir.

-Yine istirahat raporu almış sigortalıların raporlu olduğu günlerin dışında ücretsiz izin, kısmi süreli çalışma gibi nedenlerden dolayı da çalışmadığı günlerin bulunması halinde 12-Birden Fazla seçeneği işaretlendiği takdirde sigortalının istirahat süresi içinde çalışmadığı kabul edilerek geçici iş göremezlik ödeneği verilecektir.

Öte yandan;

İstirahat raporu almış sigortalılar adına eksik gün nedeninin “12-Diğer nedenler” seçeneğinin tercih edilmiş olmasına rağmen, eksik gün sayısının sigortalının raporlu olduğu gün sayısından eksik olduğu durumlarda;

– Sigortalı istirahatlı olduğu süre zarfında çalışmamış ise e-Bildirgede yer alan “İstirahat Sürelerinde Çalışmadı” kutucuğunun işaretlenmesi,

-Sigortalı istirahatlı olduğu süre içinde çalışmış ise Çalışılmadığına Dair Bildirim ekranlarından “Çalıştı” bildirimlerinin yapılması unutulmamalıdır.

Aylık prim ve hizmet belgesi ile yapılan bildirimlerde neler değişti?

Sosyal Güvenlik Kurumu, kısa vadeli sigorta uygulamalarını açıkladığı;

Önceki Genelgesinde yer alan “Bildirim süresinin geçmiş olması, ancak herhangi bir yöntemle bildirim yapılmamış olması durumunda ise gerekli müstahaklık şartlarının varlığı halinde, geçici iş göremezlik ödenekleri ödenecektir.” şeklinde yaptığı uygulamasını,

2019/21 sayılı Genelgeyle “Bildirim süresinin geçmiş olması ancak herhangi bir yöntemle bildirim yapılmamış olması durumunda ise gerekli müstahaklık şartlarının varlığı halinde, sigortalı adına 30 gün veya istirahat süresi ile uyumlu olmayacak şekilde fazla prim ödeme gün sayısı bildirilmesi durumu hariç olmak üzere geçici iş göremezlik ödenekleri ödenecektir.” şeklinde değiştirmiştir.

İşverenlerimizin bilgilerine sunulur.

      17.10.2019

       Hadi EYCE

DETAM SGK Uzm.